Trong chiến lược phát triển đô thị hiện đại, các dòng sông không còn chỉ đóng vai trò cảnh quan, mà ngày càng được xem là trục phát triển kinh tế – du lịch – văn hóa của thành phố. Từ châu Âu, châu Úc đến châu Á, nhiều đô thị lớn đã chứng minh rằng việc hình thành các “đô thị thu nhỏ bên sông” là chìa khóa để tái cấu trúc không gian trung tâm, kích hoạt kinh tế dịch vụ và nâng cao chất lượng sống.
Tại Việt Nam, Đà Nẵng – thành phố lớn nhất miền Trung đang bước vào giai đoạn phát triển mới với kỳ vọng đưa sông Hàn trở thành động lực tăng trưởng đô thị, thông qua tổ hợp quy mô lớn Da Nang Downtown.
Đô thị ven sông – từ không gian cảnh quan đến trung tâm sinh hoạt đô thị
Trong nhiều thập kỷ, các thành phố lớn trên thế giới đã dần dịch chuyển tư duy quy hoạch từ “quay lưng với sông” sang “hướng ra sông”. Thay vì chỉ chỉnh trang bờ kè, trồng cây xanh hay xây đường dạo bộ, nhiều đô thị đã lựa chọn phát triển các quần thể đa chức năng ven sông, nơi con người – thương mại – văn hóa – giải trí cùng tồn tại trong một cấu trúc đô thị hoàn chỉnh.
Đặc điểm chung của các mô hình này là:
- Dòng sông trở thành trục tổ chức không gian
- Ưu tiên không gian mở, quảng trường, mặt nước
- Tích hợp nhiều chức năng trong bán kính đi bộ
- Tạo nhịp sống đô thị liên tục cả ngày lẫn đêm
Chính cách tiếp cận này đã giúp nhiều khu vực ven sông từng kém sôi động trở thành trung tâm mới của thành phố.
Những mô hình quốc tế cho thấy sức sống của “thành phố thu nhỏ bên sông”
Tại Australia, Elizabeth Quay ở thành phố Perth là một ví dụ tiêu biểu. Trước khi được đầu tư, khu vực ven sông Swan từng là không gian bị bỏ quên, ít gắn kết với đời sống đô thị. Tuy nhiên, sau khi được tái thiết thành một tổ hợp ven sông với bến du thuyền, công viên mở, lối dạo bộ, nhà hàng, quán cà phê và quảng trường sự kiện, Elizabeth Quay đã nhanh chóng trở thành điểm đến hàng đầu của người dân và du khách.
Điểm đáng chú ý của mô hình này không nằm ở các công trình cao tầng, mà ở việc tôn trọng bản sắc địa phương: từ di sản thổ dân, nghệ thuật bản địa đến hệ thực vật đặc trưng. Nhờ đó, không gian ven sông trở thành nơi sinh hoạt thường nhật, gắn bó lâu dài với cộng đồng.
Tại châu Á, Panlong Tiandi (Bàn Long Thiên Địa) ở Thượng Hải lại cho thấy một hướng tiếp cận khác: tái sinh không gian ven nước dựa trên nền tảng di sản. Từ một thủy trấn cổ gần 1.400 năm tuổi, khu vực này được chuyển hóa thành tổ hợp đô thị quy mô lớn, nơi các kênh rạch truyền thống được giữ lại, đan xen với không gian thương mại, văn hóa, cư trú và mảng xanh công cộng.
Việc kết hợp hài hòa giữa lịch sử và đời sống hiện đại đã giúp Panlong Tiandi thu hút hàng triệu lượt khách chỉ trong thời gian ngắn, trở thành một minh chứng rõ nét cho giá trị kinh tế và xã hội của mô hình đô thị ven sông khi được phát triển đúng định hướng.
Điểm chung của các đô thị ven sông thành công
Từ các ví dụ quốc tế, giới quy hoạch nhận định rằng các “thành phố thu nhỏ bên sông” thành công thường hội tụ ba yếu tố cốt lõi:
- Thứ nhất, mật độ xây dựng được kiểm soát, dành ưu tiên cho mặt nước, cây xanh và không gian công cộng.
- Thứ hai, dòng sông được xem là sân khấu trung tâm cho các hoạt động lễ hội, trình diễn, giao lưu văn hóa và kinh tế dịch vụ.
- Thứ ba, toàn bộ khu vực được tổ chức như một hệ sinh thái sống động, nơi cư dân và du khách không chỉ đến tham quan, mà còn ở lại, trải nghiệm và quay trở lại.
Chính những yếu tố này đang định hình xu hướng phát triển đô thị ven sông thế hệ mới trên toàn cầu.
Da Nang Downtown – bước chuyển từ cảnh quan sang động lực tăng trưởng
Trong bối cảnh đó, Đà Nẵng đang tiếp cận xu hướng đô thị ven sông theo hướng tích hợp và tham vọng hơn với tổ hợp Da Nang Downtown. Thay vì chỉ là một dự án đơn lẻ, Da Nang Downtown được quy hoạch như một “thành phố thu nhỏ bên sông Hàn”, nơi nhiều chức năng đô thị cùng hội tụ trong một tổng thể thống nhất.
Theo quy hoạch, dự án bao gồm:
- Công viên văn hóa – vui chơi giải trí quy mô lớn
- Phố thương mại ven sông
- Nhà hát trung tâm khoảng 4.000 chỗ ngồi
- Không gian lễ hội và trình diễn nghệ thuật ánh sáng
- Khu căn hộ cao cấp, khách sạn 5 sao
- Văn phòng hạng A
- Tòa tháp biểu tượng cao 408 m, dự kiến trở thành công trình cao nhất miền Trung
Cách tổ chức này cho thấy Da Nang Downtown đóng vai trò lõi sinh hoạt đô thị, nơi làm việc – giải trí – văn hóa đan xen trong cùng một không gian.
Thiết kế cảnh quan và cấu trúc không gian lấy con người làm trung tâm
Không gian cảnh quan của Da Nang Downtown do EDSA (Mỹ) thiết kế, với ý tưởng chủ đạo lấy cảm hứng từ lá cờ ngũ sắc trong văn hóa Việt Nam. Ý tưởng này được triển khai thành các lớp cảnh quan phân tầng, phát triển từ lõi trung tâm ra bên ngoài, tạo nên cấu trúc đô thị rõ ràng và giàu tính biểu tượng.
Trung tâm dự án là khu lễ hội ven sông, nơi dự kiến tổ chức các chương trình trình diễn nhạc nước và nghệ thuật ánh sáng ứng dụng công nghệ hiện đại. Bao quanh khu lõi là các dãy nhà thương mại thấp tầng, kết nối trực tiếp với quảng trường và không gian công cộng, hình thành các tuyến phố sôi động cả ngày lẫn đêm.
Một con kênh dài khoảng 2 km uốn quanh toàn khu vừa góp phần điều hòa vi khí hậu, vừa mở ra các trải nghiệm tương tác mặt nước – yếu tố được xem là “linh hồn” của các đô thị ven sông thành công trên thế giới.
Hạt nhân mới cho kinh tế đêm và du lịch Đà Nẵng
Theo các chuyên gia, khi hoàn thiện, Da Nang Downtown có thể trở thành hạt nhân kinh tế đêm mới của Đà Nẵng, bổ sung mảnh ghép còn thiếu trong hệ sinh thái du lịch thành phố. Việc hình thành một trung tâm vui chơi – giải trí – sự kiện quy mô lớn bên sông Hàn được kỳ vọng sẽ kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu và thu hút dòng khách chất lượng cao.
Ông Cao Trí Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, nhận định rằng Da Nang Downtown sẽ là một trong những sản phẩm du lịch trụ cột của thành phố trong giai đoạn mới, đồng thời tạo thêm động lực phát triển hạ tầng và dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách trong nước và quốc tế.
Từ dòng sông đến tương lai đô thị
Từ góc nhìn toàn cầu, Da Nang Downtown cho thấy Đà Nẵng đang đi cùng nhịp với xu hướng phát triển đô thị ven sông hiện đại, nơi dòng sông được trao vai trò trung tâm trong cấu trúc tăng trưởng.
Nếu được triển khai đúng định hướng, Da Nang Downtown góp phần định hình một mô hình đô thị mới, nơi kinh tế, du lịch, văn hóa và đời sống cộng đồng cùng phát triển hài hòa – đưa Đà Nẵng tiến gần hơn tới vị thế một thành phố lớn mang tầm khu vực.